Bu pompalar kaldırma ve basınç pompaları olmak üzere iki kısma ayrılmaktadır. Eğer su silindirden pistonun kaldırılması ile çıkıyorsa pompa bir kaldırma pompası, su veya akışkan silindirden pistonun yaptığı basınç etkisi ile çıkıyorsa pompa bir basınç pompasıdır.
Bir etkili pompalar daima bir dalma pistonla, dik ya da yatık yapılmaktadırlar. Şekil1’ de görüldüğü gibi Z pompa silindirinin içinde, bir dalma piston K ileri geri hareket etmektedir. Silindirin üst tarafında basma ventilleri ve alt tarafında ise emme ventilleri vardır. Su veya akışkanımız alt hazneden emme borusu tarafından pompanın silindirine alınır, oradan da piston vasıtasıyla boru donanımına basma borusu ile verilir. Suda bulunabilecek çöplerin ve çamurların boru donanımına ve pompa silindirine girmemesi için emme borusunun başında bir süzgeç bulunmaktadır.
Pistonun silindirden geriye doğru gitmesiyle silindirin içinde belirli bir hacim boş olarak kalır; bu boşluktan dolayı silindirin içindeki basınç düşecek ve suyun alt tarafındaki yüzüne gelen atmosfer basıncının etkisiyle emme ventili açılır, böylelikle silindir içinde boş kalmış olan hacim dolmuş olur. Piston hareketine devam edip ölü noktaya geldiğinde emme ventili kendi ağırlığı ile ya da bir kuvvet etkisi ile kapanacaktır.
Pistonun silindir içine geri gelmesi ile silindir içerisindeki basınç artacaktır. Bununla birlikte basma ventilleri açılacaktır. Piston yoluna devam ederek silindir içindeki akışkanı basma borusuna doğru iter, ve akışkanı boruya iletir. Pistonun hareketi bittiği zaman basma ventilleri kapanır. Böylece pompamız akışkanı basmış olmaktadır
